Để chính sách người có công đến được từng gia đình, từng người dân

Chính sách được triển khai bằng trách nhiệm và nghĩa tình

Cao Bằng là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, dân cư phân tán. Trong các cuộc kháng chiến, đồng bào các dân tộc trong tỉnh đã có những đóng góp to lớn về sức người, sức của cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, đằng sau mỗi hồ sơ người có công không chỉ là một đối tượng chính sách, mà là một con người, một gia đình và một câu chuyện lịch sử cần được trân trọng, gìn giữ.

Theo kết quả giám sát của Ban Văn hoá - Xã hội HĐND tỉnh, toàn tỉnh hiện đang quản lý 44.495 hồ sơ người có công với cách mạng; có 3.602 người có công và thân nhân đang hưởng trợ cấp ưu đãi hằng tháng, với tổng kinh phí trên 140 tỷ đồng/năm.

Giai đoạn 2021–2025, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách được quan tâm. Cơ quan chuyên môn đã tham mưu ban hành 22 văn bản chỉ đạo, 53 văn bản hướng dẫn; tổ chức 62 hội nghị tập huấn với hơn 6.100 lượt đại biểu tham dự. Việc tiếp nhận, thẩm định, giải quyết hồ sơ cơ bản đúng trình tự, thủ tục, thời hạn; 78/78 hồ sơ đủ điều kiện được giải quyết đúng hạn, không có hồ sơ quá hạn hoặc tồn đọng cuối kỳ. Những kết quả đó cho thấy chính sách người có công đang được triển khai tương đối đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở.

Hiệu quả của chính sách được thể hiện rõ nhất ở đời sống người thụ hưởng. Trong 5 năm, tỉnh đã chi trả trợ cấp, phụ cấp ưu đãi và trợ cấp một lần cho 50.600 lượt người, tổng kinh phí trên 635,7 tỷ đồng; hỗ trợ nhà ở cho 586 hộ, kinh phí gần 17,9 tỷ đồng; thực hiện chính sách bảo hiểm y tế cho 16.305 người và điều dưỡng phục hồi sức khỏe cho 6.119 lượt người. Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước, đó là những khoản kinh phí, danh sách và hồ sơ cần được giải quyết đúng quy định. Nhưng với người thụ hưởng, đó có thể là một căn nhà được sửa chữa trước mùa mưa, một lần điều dưỡng giúp cải thiện sức khỏe hay một tấm thẻ bảo hiểm y tế giúp giảm bớt gánh nặng khi đau ốm.

Cùng với nguồn lực nhà nước, phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” tiếp tục lan tỏa. Các tổ chức, nhà tài trợ đã thăm hỏi, tặng 197.428 suất quà, tổng kinh phí trên 78 tỷ đồng; Quỹ “Đền ơn đáp nghĩa” của tỉnh trao 1.373 suất quà, kinh phí trên 1,2 tỷ đồng. Điều đó cho thấy chăm lo người có công ở Cao Bằng không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là tình cảm, trách nhiệm của cả cộng đồng.

Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn

Một cuộc giám sát có ý nghĩa không chỉ để ghi nhận kết quả, mà quan trọng hơn là nhận diện những vấn đề cần khắc phục. Qua 30 cuộc thanh tra, kiểm tra, đã phát hiện 42 trường hợp hưởng chế độ, chính sách không đúng đối tượng, với số tiền phải thu hồi hơn 6,16 tỷ đồng. Đến thời điểm báo cáo mới thu hồi 12,5 triệu đồng, còn hơn 6,149 tỷ đồng chưa thu hồi. Đây là vấn đề cần được xử lý nghiêm túc nhưng cũng phải nhìn từ hoàn cảnh cụ thể. Nhiều trường hợp tuổi cao, kinh tế khó khăn, không còn hưởng trợ cấp hằng tháng; có trường hợp đã qua đời. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải phân loại từng trường hợp, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và khả năng thu hồi, vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa phù hợp thực tế và tính nhân văn của chính sách. 

Cùng với đó, công tác quản lý, cập nhật và số hóa hồ sơ ở một số địa phương chưa đồng bộ; một số hồ sơ thiếu hoặc thất lạc tài liệu gốc. Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc bàn giao, chuẩn hóa, cập nhật dữ liệu càng cần được thực hiện chặt chẽ, khoa học. Đây không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật về số hóa. Đó là việc lưu giữ ký ức lịch sử bằng dữ liệu chính xác, để hồ sơ không thất lạc, người có công không bị bỏ sót và thân nhân không phải nhiều lần đi tìm lại những giấy tờ đáng lẽ Nhà nước phải lưu giữ.

Một nội dung đặc biệt được quan tâm qua giám sát là công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Cao Bằng hiện có 149 công trình ghi công liệt sĩ, gồm 15 nghĩa trang với 2.865 mộ. Giai đoạn 2021–2025, tỉnh đã tìm kiếm, cất bốc, quy tập 14 hài cốt liệt sĩ; thu nhận 6.214 phiếu điều tra thông tin và lấy 2.932 mẫu thân nhân liệt sĩ phục vụ giám định ADN. Tuy nhiên, vẫn còn 670 mộ tại 9 nghĩa trang chưa xác định được danh tính. Mỗi phần mộ chưa có tên là một khoảng trống chưa được khép lại. Vì vậy, xác định danh tính liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là trách nhiệm nhân văn sâu sắc. Cần tiếp tục kết nối dữ liệu, thu thập thông tin từ thân nhân, nhân chứng, hồ sơ lịch sử; đẩy mạnh lấy mẫu ADN và ưu tiên những nghĩa trang còn nhiều mộ chưa xác định danh tính. Trả lại tên cho liệt sĩ cũng chính là trả lại một phần ký ức cho gia đình và lịch sử cho quê hương.

Từ “đúng chính sách” đến “đúng nhu cầu”

Kết quả giám sát đặt ra một yêu cầu ngày càng rõ: thực hiện chính sách người có công không nên chỉ dừng ở đúng chế độ, đúng đối tượng, đúng quy trình, mà cần hướng tới đúng nhu cầu và đúng hoàn cảnh của từng người. Đối với Cao Bằng, điều này càng có ý nghĩa bởi địa bàn miền núi, dân cư phân tán; nhiều người có công tuổi cao, sức khỏe yếu, sống ở vùng xa, hạn chế tiếp cận công nghệ và dịch vụ ngân hàng. Do đó, chuyển đổi sang chi trả không dùng tiền mặt cần có lộ trình phù hợp, được hướng dẫn, hỗ trợ cụ thể, tránh áp dụng máy móc khi người thụ hưởng chưa đủ điều kiện.

Tương tự, chính sách nhà ở cần được thực hiện theo hướng chủ động rà soát nhu cầu từ cơ sở: hộ nào nhà xuống cấp, ai là người cao tuổi, neo đơn, gia đình nào thực sự khó khăn và không có khả năng tự cân đối. Từ đó xác định thứ tự ưu tiên, huy động và lồng ghép các nguồn lực phù hợp. Đây chính là bước chuyển quan trọng: từ quản lý đối tượng sang quản trị nhu cầu của đối tượng.

Từ kết quả giám sát, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh đề nghị UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo các cơ quan, đơn vị rà soát toàn diện việc thực hiện chính sách; bảo đảm đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng các chế độ trợ cấp, bảo hiểm y tế, điều dưỡng, nhà ở, giáo dục, phương tiện trợ giúp và các chính sách liên quan. Trọng tâm là phân loại cụ thể 42 trường hợp phải thu hồi kinh phí hưởng sai; xác định nguyên nhân, trách nhiệm và khả năng thu hồi; đẩy nhanh số hóa, chuẩn hóa dữ liệu người có công và liệt sĩ; tăng cường tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; chủ động rà soát nhu cầu nhà ở, điều dưỡng, phương tiện trợ giúp và chăm sóc sức khỏe, nhất là với người cao tuổi, neo đơn, gia đình khó khăn. Đồng thời, những vấn đề vượt thẩm quyền, nhất là hồ sơ lịch sử không còn giấy tờ gốc và các trường hợp đặc thù, cần được tổng hợp đầy đủ để kiến nghị Trung ương hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người có công.

Chính sách người có công trước hết là chính sách của Nhà nước, nhưng sâu xa hơn, đó là thước đo trách nhiệm của xã hội đối với lịch sử. Với Cao Bằng, nơi mỗi tấc đất đều in dấu lịch sử cách mạng, chăm lo người có công càng mang ý nghĩa đặc biệt. Đền ơn đáp nghĩa không chỉ là những phần quà, những chuyến thăm hỏi hay những khoản trợ cấp được chi trả đúng hạn. Đó còn là sửa một mái nhà xuống cấp, hoàn thiện một bộ hồ sơ còn thiếu, tìm một phần mộ chưa rõ danh tính, giúp một người cao tuổi tiếp cận dịch vụ y tế và để mỗi gia đình chính sách cảm nhận rõ rằng sự hy sinh của họ chưa bao giờ bị lãng quên. Điều cần hướng tới trong thời gian tới là một nền chính sách chính xác hơn trong quản lý, chủ động hơn trong thực hiện, nhân văn hơn trong giải quyết và hiệu quả hơn trong sử dụng nguồn lực.

Giám sát để phát hiện điểm nghẽn; kiến nghị để tháo gỡ điểm nghẽn; và quan trọng nhất, để mỗi chính sách cuối cùng phải đến được với một con người cụ thể, một gia đình cụ thể. Đó chính là cách thiết thực để đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” tiếp tục được trao truyền bằng trách nhiệm của hôm nay đối với những người đã góp phần làm nên lịch sử của quê hương, đất nước./.