Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn trong dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Rõ trách nhiệm ngân sách và cơ chế hỗ trợ cho các tỉnh miền núi, biên giới

Đánh giá cao định hướng đổi mới của dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) khi chuyển dịch cơ chế từ "Nhà nước hỗ trợ kinh phí" sang "Nhà nước bảo đảm kinh phí", đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng khẳng định: đây là bước tiến pháp lý quan trọng, thể hiện rõ nét trách nhiệm của Nhà nước đối với một thiết chế xã hội có ý nghĩa đặc biệt trong việc phòng ngừa, giải quyết tranh chấp ngay tại cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên, phân tích dưới góc độ quản lý tài chính công, đại biểu Bế Thanh Tịnh bày tỏ quan ngại khi dự thảo luật hiện chưa phân định rõ ràng trách nhiệm chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. Trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc thiếu quy định phân định cụ thể rất dễ dẫn đến nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình thực thi. Đối với các tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn, chưa tự cân đối được ngân sách như Cao Bằng, việc bố trí nguồn lực cho công tác hòa giải sẽ gặp thách thức rất lớn.

Từ thực tế đó, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng kiến nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục giữ quy định Ngân sách Trung ương hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách; đồng thời phân định rõ ràng trách nhiệm của từng cấp ngân sách và giao HĐND cấp tỉnh thẩm quyền quyết định mức chi cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề xuất bổ sung chính sách khuyến khích các bên tranh chấp yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành nhằm gia tăng tính pháp lý, hạn chế tối đa tình trạng tái phát tranh chấp, khiếu kiện kéo dài.

Xử lý bất cập sau sáp nhập thôn, tổ dân phố và mở rộng phạm vi hòa giải xuyên địa bàn

Liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ hòa giải, đại biểu Bế Thanh Tịnh phản ánh bất cập nảy sinh từ quá trình sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố. Hiện nay, nhiều tổ dân phố sau sáp nhập có quy mô dân số rất lớn, từ 300 đến trên 500 hộ dân. Trong khi đó, dự thảo Luật cho phép Chủ tịch UBND cấp xã quyết định số lượng tổ hòa giải trong một thôn, tổ dân phố, dẫn đến tình trạng một địa bàn lớn có thể thành lập từ 2 đến 3 tổ hòa giải. Đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung nguyên tắc hoặc có căn cứ rõ ràng để xác định tổ hòa giải chủ trì khi phát sinh vụ việc tại địa bàn có nhiều tổ hòa giải, hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm tránh tình trạng lúng túng, chồng chéo chức năng khi triển khai thực hiện.

Đại biểu Sầm Minh Hồ, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng phát biểu thảo luận

Cùng tham gia góp ý, đại biểu Sầm Minh Hồ, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng đã đi sâu phân tích diễn biến thực tiễn tại địa phương. Đại biểu cho biết, hiện nay tổ hòa giải về mặt thẩm quyền chỉ hoạt động trong phạm vi địa giới hành chính của thôn hoặc trong phạm vi xã, phường do Chủ tịch UBND cấp xã quyết định. Tuy nhiên, thực tiễn công tác từ cơ sở cho thấy có rất nhiều vụ việc phát sinh mâu thuẫn giữa các bên sinh sống ở các địa phương, tỉnh, thành phố khác nhau. Nhấn mạnh về bối cảnh địa phương, đại biểu Sầm Minh Hồ chia sẻ, "như địa phương Cao Bằng trước đây tình trạng người dân di cư tự do vào các tỉnh phía Nam diễn ra rất phổ biến. Đa phần trong số này là đồng bào dân tộc thiểu số, thậm chí là dân tộc thiểu số rất ít người, trình độ hiểu biết pháp luật còn hạn chế, kinh tế gia đình rất khó khăn".

Đại biểu phân tích thêm, sau một thời gian làm ăn xa quê, có một bộ phận người dân di cư quay trở về quê hương không chỉ để sinh sống mà còn để đòi quyền lợi về đất đai, tài sản thừa kế từ cha mẹ, anh em. Ở nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cha mẹ cho đất các con chỉ bằng lời nói miệng chứ không làm thủ tục pháp lý. Khi đi xa trở về đòi chia lại đất đai với các anh em đang ở quê, mâu thuẫn lập tức phát sinh. Mặc dù các mâu thuẫn này chưa đến mức phải đưa ra Tòa án hay phát sinh khiếu kiện phức tạp và bản thân người dân cũng mong muốn được thỏa thuận, hòa giải, nhưng quy định về phạm vi hòa giải trong dự thảo Luật vẫn còn bó hẹp, chưa theo kịp diễn biến thực tế. Từ thực trạng này, đại biểu Sầm Minh Hồ kiến nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng mở rộng phạm vi, đối tượng điều chỉnh, tạo cơ chế pháp lý linh hoạt cho phép tổ hòa giải chủ trì, phối hợp hòa giải các vụ việc có các bên cư trú ở các tỉnh, thành phố khác nhau.