Đoàn ĐBQH tỉnh tham gia thảo luận tại Tổ: Kiểm soát chặt quyền lực đi đôi với phân cấp và hậu kiểm quản lý rủi ro

Đề xuất quản lý vật tư nông nghiệp theo mức độ rủi ro

Đánh giá cao kỹ thuật "một luật sửa nhiều luật" đối với 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (gồm Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Tài nguyên nước, Luật Thủy lợi, Luật Khí tượng thủy văn và Luật Đê điều), thể hiện cách tiếp cận đồng bộ, hạn chế tình trạng sửa đổi đơn lẻ, manh mún, khắc phục sự chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật. 

Phân tích sâu về tính an toàn của vật tư nông nghiệp đầu vào, đại biểu Bế Thanh Tịnh bày tỏ băn khoăn trước đề xuất bãi bỏ hoàn toàn Điều 46 Luật Trồng trọt về kiểm tra nhà nước đối với chất lượng phân bón nhập khẩu. Đại biểu nhấn mạnh, cải cách hành chính và chuyển sang hậu kiểm không đồng nghĩa với việc dỡ bỏ toàn bộ công cụ kiểm soát đầu vào của Nhà nước đối với lĩnh vực tác động trực tiếp đến an ninh lương thực và sinh kế nhân dân.

Từ thực tiễn địa phương biên giới như Cao Bằng, nơi có nhiều cửa khẩu và năng lực hậu kiểm ở cấp địa phương còn hạn chế, đại biểu cảnh báo nguy cơ phân bón giả, kém chất lượng tràn ngập thị trường nếu bỏ hoàn toàn kiểm soát ban đầu. Do đó, đại biểu kiến nghị không bãi bỏ hoàn toàn Điều 46 mà chuyển từ "tiền kiểm đại trà" sang "quản lý theo mức độ rủi ro": miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp chấp hành tốt; tập trung nguồn lực kiểm tra doanh nghiệp mới hoặc sản phẩm có rủi ro cao; bổ sung cơ chế hậu kiểm và chế tài bồi thường thiệt hại đủ sức răn đe.

Đồng quan điểm về cơ chế hậu kiểm, đại biểu Đoàn Thị Lê An, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cao Bằng đánh giá cao hướng tiếp cận chuyển đổi quản trị nhưng lưu ý phải bảo đảm tính khả thi cho các tỉnh miền núi, biên giới.

Góp ý cụ thể vào quy định "tự công bố lưu hành" giống cây trồng (sửa đổi Luật Trồng trọt), đại biểu Đoàn Thị Lê An tán thành việc đơn giản hóa thủ tục nhưng kiến nghị bổ sung ngay trong Điều 17 nguyên tắc: Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tổ chức hậu kiểm theo xác suất/rủi ro; kịp thời đình chỉ, hủy bỏ việc tự công bố và công khai thông tin nếu phát hiện gian dối hoặc không đáp ứng điều kiện. Với quy định kéo dài thời hạn công nhận phân bón lưu hành từ 5 năm lên 10 năm, đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế rà soát định kỳ đối với sản phẩm nguy cơ ảnh hưởng môi trường, sức khỏe.

Phân tích Điều 2 (Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật) và Điều 3 (Luật Chăn nuôi), đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng việc quy định Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không có thời hạn hay việc tự công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi trên Cổng thông tin điện tử cần phải đi đôi với nghĩa vụ rà soát định kỳ và trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc. Mọi sự mở rộng quyền tự chủ của doanh nghiệp phải được cân bằng bằng cơ sở dữ liệu điện tử, minh bạch hóa kết quả hậu kiểm để công chúng cùng giám sát. 

Thiết lập cơ chế kiểm soát liên tỉnh và giám sát chặt chẽ khoáng sản chiến lược

Đại biểu Đoàn Thị Lê An - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cao Bằng phát biểu thảo luận

Góp ý vào quy định sửa đổi, bổ sung Luật Địa chất và khoáng sản (Điều 6 Dự thảo) là một trong những nội dung trọng tâm nhận được nhiều ý kiến. Dự thảo luật đã mở rộng thẩm quyền rất mạnh cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong hàng loạt thủ tục từ chấp thuận thăm dò trong khu vực cấm/tạm cấm, chấp thuận bổ sung khối lượng, công nhận kết quả thăm dò, phê duyệt đề án đóng cửa mỏ, đến điều chỉnh, gia hạn, thu hồi giấy phép. Đánh giá nội dung này dưới góc độ thể chế, đại biểu Đoàn Thị Lê An ghi nhận đây là bước cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, đại biểu đặc biệt lưu ý đến nguyên tắc Hiến định: Tài nguyên thiên nhiên là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý. Do đó, "phân cấp không đồng nghĩa với phân tán trách nhiệm quản lý nhà nước". 

Chỉ ra khoảng trống trong dự thảo khi giao thêm hàng loạt quyền hạn cho cấp tỉnh nhưng chưa thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực sau phân cấp, đại biểu Đoàn Thị Lê An đặt câu hỏi: “sau khi Chủ tịch UBND cấp tỉnh ra quyết định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ kiểm tra bằng hình thức nào? Bao lâu kiểm tra một lần? Kết quả có được công khai không? Xử lý thế nào nếu các địa phương áp dụng pháp luật không thống nhất?”. Đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc Trung ương thống nhất quản lý bằng quy hoạch, tiêu chuẩn, cơ sở dữ liệu quốc gia và thanh tra; các quyết định của tỉnh phải được cập nhật ngay vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về địa chất và khoáng sản để Bộ thực hiện hậu kiểm. 

Đối với các dự án khai thác khoáng sản nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng quy định tại dự thảo chỉ yêu cầu tỉnh có diện tích lớn nhất "lấy ý kiến" các tỉnh còn lại là chưa đủ để bảo vệ quyền lợi địa phương chịu tác động về môi trường, nguồn nước, hạ tầng. Đại biểu đề xuất phải có cơ chế ý kiến thống nhất bằng văn bản của các địa phương liên quan; trường hợp bất đồng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải chủ trì xử lý hoặc trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Đặc biệt, xuất phát từ tầm nhìn chiến lược về an ninh quốc gia, đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh "đối với khoáng sản chiến lược (như đất hiếm, kim loại quý, khoáng sản phục vụ công nghiệp bán dẫn, năng lượng tái tạo), việc phân cấp phải được thực hiện cực kỳ thận trọng. Các quyết định chuyển nhượng, điều chỉnh quy mô hay thay đổi chủ thể khai thác nhất thiết phải có cơ chế giám sát chặt chẽ từ cơ quan trung ương". Từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng - địa phương miền núi có địa hình chia cắt, hệ sinh thái nhạy cảm nhưng năng lực cán bộ chuyên môn ở cơ sở chưa đồng đều, đại biểu Đoàn Thị Lê An kiến nghị Chính phủ khi phân cấp phải đồng thời hỗ trợ địa phương ứng dụng công nghệ số, viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát khai thác khoáng sản.

Tăng cường quản lý thống nhất đối với kiểm dịch động vật biên giới

Liên quan đến Điều 4, sửa đổi Luật Thú y, đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh kiểm dịch động vật xuyên biên giới trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh sinh học, an toàn thực phẩm và an ninh quốc gia. Dẫn chứng từ địa bàn tỉnh Cao Bằng với đường biên giới dài và từng tốn nhiều nguồn lực chống dịch tả lợn châu Phi, cúm gia cầm, đại biểu cảnh báo chỉ cần một mắt xích bị buông lỏng thì nguy cơ bùng phát dịch bệnh liên vùng là rất lớn.

Từ đó, đại biểu đề xuất đối với kiểm dịch biên giới có nguy cơ lây lan dịch bệnh hoặc liên quan đến cam kết quốc tế, cần tiếp tục duy trì sự quản lý thống nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời bổ sung quy định chia sẻ dữ liệu kiểm dịch quốc gia và cơ chế cảnh báo sớm trên nền tảng số.