Bảo vệ quyền lợi người lao động đi làm việc ở nước ngoài, không để rủi ro về phía người dân, không để phát sinh khoảng trống pháp lý

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Dương Mạc Kiên thẳng thắn chỉ ra 2 vướng mắc lớn mà Báo cáo giải trình của cơ quan soạn thảo vẫn chưa trả lời thỏa đáng, đòi hỏi phải được rà soát và quy định rõ ràng ngay trong dự thảo Luật. 

Vấn đề thứ nhất là quyền được hoàn trả tiền của người lao động ở giai đoạn chuẩn bị nguồn phải là quyền luật định, thay vì để lại cho thỏa thuận tự nguyện giữa các bên hay quy định ở văn bản dưới luật. 

Thực tế tại phiên họp Tổ, nhiều đại biểu đã đề nghị luật hóa nguyên tắc hoàn trả tiền kèm thời hạn cụ thể cho người lao động khi họ không được tuyển chọn hoặc không xuất cảnh được mà không do lỗi của họ. Giải trình về điều này, cơ quan soạn thảo cho rằng cơ chế xử lý đã có trong thỏa thuận bắt buộc giữa doanh nghiệp và người lao động (theo Điều 18), còn thời điểm, thời hạn hoàn trả “sẽ tiếp tục được rà soát, quy định tại văn bản quy định chi tiết”. 

Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung ngay tại khoản 2 Điều 18 của dự thảo nguyên tắc: Người lao động được hoàn trả toàn bộ các khoản tiền đã nộp trong thời hạn luật định (có thể là 30 ngày) khi không được bên nước ngoài tuyển chọn, không xuất cảnh được hoặc chương trình chấm dứt mà không do lỗi của người lao động; hồ sơ, chứng từ, phương thức thanh toán giao Chính phủ quy định chi tiết. Luật quy định nguyên tắc và thời hạn, Chính phủ quy định quy trình thực hiện. Điều này vừa đúng tinh thần Nghị quyết 66, vừa bảo đảm không đẩy rủi ro về phía người dân là đối tượng yếu thế.

Vấn đề thứ hai được đại biểu đưa ra thảo luận là nguy cơ xuất hiện khoảng trống pháp lý đối với mô hình đưa lao động thời vụ đi làm việc ở nước ngoài theo thỏa thuận giữa các địa phương.

Thực tế triển khai Nghị quyết số 59 của Chính phủ cho thấy, chương trình thí điểm đưa lao động thời vụ đi Hàn Quốc có chi phí thấp, rất phù hợp với lao động khu vực nông thôn, đồng bào dân tộc thiểu số và mang lại hiệu quả giảm nghèo rõ rệt. Đơn cử, riêng tỉnh Ninh Bình đã có khoảng 5.700 lao động, Lai Châu hơn 800 lao động và Lào Cai có 564 lao động tham gia theo kênh này.

Tuy nhiên, Nghị quyết 59 sẽ hết hiệu lực vào ngày 1/1/2027, trong khi Luật sửa đổi dự kiến đến ngày 1/3/2027 mới bắt đầu có hiệu lực và bản dự thảo hiện tại chưa quy định hình thức này. Việc cơ quan soạn thảo cho biết “xin phép được tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động tổng thể và tổng kết chương trình thí điểm” chưa giải quyết được vướng mắc thực tiễn: Từ ngày 2/1/2027, các thỏa thuận đã ký với đối tác nước ngoài và hàng nghìn người lao động đang trong chu trình tuyển chọn sẽ căn cứ vào đâu để thực hiện?

Để giải quyết thỏa đáng vướng mắc này, đại biểu kiến nghị Quốc hội xử lý ngay tại kỳ họp: Bổ sung tại Điều 4 dự thảo một nguyên tắc chính sách làm cơ sở tiếp tục tổ chức mô hình hợp tác lao động giữa địa phương hai nước; đồng thời bổ sung quy định chuyển tiếp tại Điều 3, cho phép các thỏa thuận đã ký kết trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn thỏa thuận.

Đại biểu nhấn mạnh: “Sửa luật lần này sẽ rất thành công khi đồng tiền của người lao động được luật bảo vệ và không một người lao động nào rơi vào khoảng trống pháp lý”.