Đại biểu Đoàn Thị Lê An góp ý hoàn thiện dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Tham gia thảo luận, đại biểu Đoàn Thị Lê An, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cao Bằng, nhất trí về sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. Sau hơn 13 năm thi hành, Luật năm 2012 đã góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân, tuy nhiên yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật đang đặt ra nhiều vấn đề mới. Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo bổ sung truyền thông chính sách; tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo; mở rộng các nhóm đối tượng đặc thù; bổ sung quy định về giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và hoàn thiện chế định về báo cáo viên pháp luật.

Ưu tiên người dân vùng biên giới và các nhóm khó tiếp cận pháp luật

Góp ý đối với Điều 16, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng phạm vi đối tượng đặc thù cần ưu tiên tiếp cận pháp luật vẫn chưa bao quát đầy đủ những nhóm đang gặp khó khăn trong thực tiễn. Đại biểu đề nghị bổ sung người dân sinh sống tại khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, địa bàn có điều kiện đặc biệt khó khăn thành một nhóm ưu tiên riêng. Từ thực tiễn Cao Bằng, đại biểu nêu rõ người dân tại các tỉnh miền núi, biên giới thường xuyên chịu tác động của các quy định về đất đai, biên giới, xuất nhập cảnh, hôn nhân có yếu tố nước ngoài, phòng, chống mua bán người và bảo vệ rừng. Trong khi đó, khả năng tiếp cận thông tin pháp luật còn hạn chế do điều kiện địa lý, hạ tầng thông tin và rào cản ngôn ngữ.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị xem xét bổ sung lao động di cư, lao động tự do và thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật vào nhóm được ưu tiên. Đây là những nhóm ít có điều kiện tham gia thường xuyên các hoạt động phổ biến pháp luật, trong khi dễ phát sinh các vấn đề về lao động, dân sự, an sinh xã hội hoặc đứng trước nguy cơ của tội phạm công nghệ cao, bạo lực học đường, ma túy, tín dụng đen và vi phạm trên không gian mạng. Luật cũng cần xác định một số tiêu chí cơ bản đối với “đối tượng khác có khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật”, như địa bàn cư trú, ngôn ngữ, điều kiện kinh tế hoặc khả năng tiếp cận công nghệ số, qua đó bảo đảm minh bạch và hạn chế giao quá nhiều nội dung cho văn bản dưới luật.

Gắn trách nhiệm phổ biến pháp luật với kết quả thực hiện nhiệm vụ

Về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đại biểu cho rằng dự thảo mới chủ yếu xác định trách nhiệm chung, chưa có cơ chế bảo đảm thực hiện. Điều 24 quy định Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong phạm vi quản lý nhưng chưa gắn trách nhiệm này với cơ chế kiểm tra, đánh giá.

Đại biểu đề nghị xem kết quả phổ biến, giáo dục pháp luật là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu cơ quan, đơn vị và địa phương. Đối với Điều 27, cần phát huy rõ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, nhất là Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh - những lực lượng trực tiếp, gần dân. Các tổ chức này cần được giao nhiệm vụ chủ trì hoặc phối hợp xây dựng mô hình phổ biến pháp luật tại cộng đồng; giám sát việc bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật; phản ánh khó khăn, vướng mắc từ cơ sở để kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Về quy định giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp

Góp ý quy định về giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, đại biểu đề nghị mỗi chương trình đào tạo có nội dung pháp luật nghề nghiệp tương ứng. Chẳng hạn, sinh viên ngành y cần được trang bị pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; sinh viên sư phạm học pháp luật về giáo dục; sinh viên xây dựng học pháp luật về đầu tư xây dựng; sinh viên công nghệ thông tin được trang bị kiến thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo.

Theo đại biểu, chuẩn đầu ra cần chú trọng năng lực vận dụng pháp luật trong hoạt động nghề nghiệp, thay vì chỉ dừng ở việc “biết luật”. Đồng thời, cần khuyến khích các phương pháp giáo dục hiện đại như phiên tòa giả định, mô phỏng tình huống pháp lý, tư vấn pháp luật cộng đồng và thực hành nghề nghiệp. Từ thực tiễn Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh triển khai mô hình phiên tòa giả định tại trường học, đại biểu cho biết mô hình đã góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật cho học sinh.

Linh hoạt tiêu chuẩn, nâng cao năng lực báo cáo viên pháp luật

Đối với đội ngũ báo cáo viên pháp luật, đại biểu Đoàn Thị Lê An đề nghị kết hợp hài hòa giữa tiêu chuẩn chuyên môn và năng lực thực tiễn. Nếu quy định quá cứng về trình độ chuyên môn, các địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thể gặp khó khăn trong tổ chức thực hiện. Theo đại biểu, nhiều cán bộ cơ sở, người có uy tín, già làng, trưởng bản và cán bộ đoàn thể tuy không có bằng cử nhân luật nhưng giàu kinh nghiệm, có khả năng truyền đạt và được Nhân dân tin tưởng. Vì vậy, cần mở rộng nguồn báo cáo viên đối với người có trình độ chuyên môn phù hợp, uy tín xã hội và đã hoàn thành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, dự thảo cần bổ sung nội dung bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng truyền thông trên môi trường mạng, kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo đúng quy định, có cơ chế đánh giá, xếp loại định kỳ và chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm xây dựng đội ngũ báo cáo viên ổn định, chuyên nghiệp. Đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung trên sẽ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận pháp luật của người dân, phát huy vai trò của các tổ chức trong hệ thống chính trị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội.