Cần thêm các "trụ đỡ" chính sách để phát triển văn hóa bền vững

Những "khoảng trống" cần lấp đầy

Tham gia thảo luận, đại biểu Dương Mạc Kiên bày tỏ sự thống nhất cao với dự thảo Nghị quyết và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội. Đại biểu đánh giá cao 03 điểm nhấn nổi bật của dự thảo lần này: thay đổi tư duy xem văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực phát triển thông qua các quy định về công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và thị trường văn hóa; chính sách toàn diện, hình thành được gói giải pháp rộng, tác động vào các khâu then chốt và ưu tiên bản sắc, dành vị trí riêng biệt cho văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật truyền thống và các vùng khó khăn, biên giới, hải đảo.

Tuy nhiên, Đại biểu thẳng thắn chỉ ra dự thảo còn thiếu một nền nguyên tắc đủ rõ, đặc biệt là vai trò "chủ thể" của cộng đồng. Theo Đại biểu, nếu bảo tồn và khai thác di sản chỉ tạo ra lợi ích cho doanh nghiệp hay ngân sách mà cộng đồng chủ thể không được hưởng lợi xứng đáng, thì động lực giữ gìn di sản trong dân sẽ suy giảm. Dự thảo hiện vẫn chưa nêu rõ cơ chế hưởng lợi, tỷ lệ tái đầu tư cho cộng đồng cũng như mức hỗ trợ trực tiếp cho nghệ nhân, người nắm giữ tri thức bản địa.

07 kiến nghị then chốt để hoàn thiện Nghị quyết

Để Nghị quyết thực sự đi vào đời sống, đại biểu Dương Mạc Kiên khẳng định: Bảo tồn văn hóa vùng dân tộc thiểu số không thể chỉ là công việc của hồ sơ, đề án hay những lần "trình diễn" theo mùa vụ, mà phải là chính sách giữ người, giữ làng bản, giữ ngôn ngữ và sinh kế gắn với văn hóa lúc đó bảo tồn mới thực sự bền vững.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Dương Mạc Kiên đề xuất 07 nhóm vấn đề vào dự thảo: Một là, bổ sung nguyên tắc phát triển văn hóa (bảo tồn đi trước khai thác với di sản; cộng đồng là chủ thể; phát triển bao trùm; công nghiệp văn hóa gắn với bản sắc và chủ quyền văn hóa). Hai là, bổ sung bộ chỉ tiêu giám sát, giao Chính phủ xây dựng chỉ số quốc gia về văn hóa bám theo logic đo lường mà UNESCO đang khuyến nghị. Ba là, bổ sung cơ chế chia sẻ lợi ích cho cộng đồng trong các dự án khai thác di sản, du lịch và sản phẩm văn hóa. Bốn là, bổ sung cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho nghệ nhân, người truyền dạy, người nắm giữ tri thức dân gian (cần có khung tối thiểu toàn quốc). Năm là, bổ sung tầng chính sách riêng cho văn hóa dân tộc thiểu số (ngôn ngữ, chữ viết, nghi lễ, dân ca, nghề thủ công, số hóa khẩn cấp...). Sáu là, bổ sung "van an toàn" cho các cơ chế thí điểm. Bảy là, bổ sung kiến trúc triển khai sau Nghị quyết như: Chương trình hành động 5 năm, đề án công nghiệp văn hóa, đề án số hóa văn hóa và đề án bảo tồn văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số.

Kế thúc phiên thảo luận, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận tối đa các ý kiến tâm huyết của đại biểu để nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo cũng như trong tổ chức triển khai, bảo đảm Nghị quyết khi ban hành có tính khả thi cao và thực sự đi vào cuộc sống./.