Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng Bế Thanh Tịnh: Đẩy mạnh phân cấp, ưu tiên nguồn lực và đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho nhóm đối tượng yếu thế.

Phân cấp mạnh mẽ để “đưa dịch vụ pháp lý đến gần dân hơn”

Góp ý vào nội dung phân cấp thẩm quyền thành lập và quản lý Chi nhánh Trung tâm TGPL, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng Bế Thanh Tịnh nhất trí cao việc bỏ các quy định cứng về điều kiện địa bàn thành lập Chi nhánh, giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để quyết định việc thành lập. Theo đại biểu, đối với các tỉnh có địa hình chia cắt, giao thông khó khăn và nhiều xã vùng sâu, vùng xa và thực hiệc chính quyền địa phương 2 cấp chúng ta xác định việc áp dụng tiêu chuẩn cứng của Trung ương trước đây gây khó khăn cho việc tiếp cận công lý của người dân, các đối tượng cần TGPL được tiếp cận các Trung tâm này là hết sức phù hợp. Việc giao quyền cho địa phương quyết định đặt Chi nhánh tại các địa bàn phù hợp là bước đi thực tiễn, giúp đưa dịch vụ TGPL đến gần dân hơn, thực hiện đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". 

Ưu tiên nguồn lực cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách

Theo đại biểu, việc sửa đổi Điều 5 về kinh phí nhà nước, trong đó ưu tiên hỗ trợ kinh phí cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách là quy định mang tính nhân văn và công bằng xã hội cao. Tại các tỉnh miền núi, biên giới hường có tỷ lệ đối tượng thụ hưởng TGPL lớn ( như tỉnh Cao Bằng 96% là dân tộc thiểu số) nhưng nguồn thu ngân sách hạn hẹp. Đại biểu đề nghị cần quy định rõ hơn về cơ chế "ưu tiên" này thông qua việc phân bổ định mức kinh phí riêng cho các vụ việc TGPL tại địa bàn đặc biệt khó khăn, đảm bảo trợ giúp viên pháp lý và luật sư thực hiện nhiệm vụ có đủ điều kiện để tác nghiệp dài ngày tại địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác Cổng Pháp luật quốc gia

Đại biểu cho rằng, việc thay thế việc niêm yết/thông báo truyền thống bằng việc đăng tải trên Cổng Pháp luật quốc gia và ứng dụng công nghệ số. Chuyển đổi số là xu thế tất yếu và được triển khai mạnh mẽ. Tuy nhiên, từ thực tế tại Cao Bằng, hạ tầng mạng và kỹ năng số của người dân dân tộc thiểu số còn hạn chế. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về lộ trình song hành vừa thực tế và thực tiễn như tỉnh Cao Bằng còn 29 xóm chưa có điện, 69 xóm và 3600 hộ dân chưa có sóng điện thoại. Do vậy cần vừa đẩy mạnh số hóa quy trình thụ lý, quản lý án TGPL để nâng cao tính minh bạch, vừa phải duy trì và cải tiến các hình thức TGPL trực tiếp, lưu động tại cơ sở. Việc kết nối liên thông dữ liệu giữa Sở Tư pháp với các cơ quan tiến hành tố tụng cần được luật hóa để rút ngắn thời gian xác minh điều kiện TGPL.

Bổ sung các đối tượng yếu thế vào diện Người được trợ giúp pháp lý

Đồng chí Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng đã đưa ra kiến nghị quan trọng về việc mở rộng diện đối tượng được trợ giúp pháp lý (TGPL) nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật và bảo vệ quyền con người. Cụ thể, đại biểu đề xuất bổ sung hai nhóm đối tượng yếu thế: người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và người không biết chữ. 

Việc bổ sung nhóm thanh thiếu niên từ 16 đến 18 tuổi không chỉ nhằm đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 mà còn bắt nguồn từ thực tiễn nhóm này chưa phát triển đầy đủ về tâm sinh lý, nhận thức pháp luật, dẫn đến nhiều hạn chế khi tự bảo vệ quyền lợi trong tố tụng. Song song đó, đối với "người không biết chữ", đại biểu chỉ rõ rào cản về đọc viết khiến họ khó lòng thực hiện các quyền tố tụng cơ bản như ký xác nhận văn bản hay cung cấp chứng cứ. Trên thực tế, việc mời người chứng kiến chỉ mang tính hỗ trợ hình thức, không thể thay thế vai trò chuyên môn của người bảo vệ quyền lợi pháp lý thực chất và liên tục. Việc luật hóa quyền được TGPL cho các đối tượng này chính là bước đi đột phá để tăng cường khả năng tiếp cận công lý, thực hiện triệt để nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật và hiện thực hóa chủ trương an sinh, bảo vệ quyền lợi cho những nhóm dễ bị tổn thương nhất trong xã hội./.