Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng thảo luận tại Tổ về các Nghị quyết đột phá phát triển văn hóa và thí điểm chế định luật sư công

Cần cơ chế linh hoạt, tránh "bảo tồn tĩnh" và "quy định cứng"

Tại buổi thảo luận ở Tổ, các đại biểu cơ bản đồng tình với chủ trương ban hành Nghị quyết nhằm tạo ra những cơ chế đặc thù, vượt trội cho lĩnh vực văn hóa. Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Dự thảo là đề xuất bảo đảm khoảng 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hóa. Đại biểu Đoàn Thị Lê An, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cao Bằng đánh giá đây là một tín hiệu chính trị rất mạnh mẽ, thể hiện sự thay đổi căn bản trong nhận thức, văn hóa không còn là lĩnh vực "tiêu tiền" thuần túy mà là nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn địa phương miền núi còn nhiều khó khăn, đại biểu Đoàn Thị Lê An bày tỏ sự lo ngại nếu quy định này được thiết kế theo hướng “cứng”. Với những tỉnh có quy mô ngân sách nhỏ như Cao Bằng, việc áp một tỷ lệ cố định sẽ tạo áp lực cực lớn lên việc cân đối ngân sách cho các lĩnh vực cấp thiết khác như hạ tầng và an sinh xã hội. "Vấn đề không chỉ là chi bao nhiêu, mà quan trọng hơn là chi như thế nào để tạo ra giá trị thực, lan tỏa và bền vững" - đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An cảnh báo về nguy cơ di sản "bị bảo tồn nhưng không còn sống" khi các làn điệu dân ca, nghề thủ công chỉ tồn tại trong các dịp hội diễn, trong khi lớp trẻ không còn mặn mà và nghệ nhân thì ngày càng cao tuổi. Chìa khóa cho vấn đề này, theo đại biểu, chính là việc gắn bảo tồn với sinh kế của người dân. Tại Cao Bằng, các giá trị như hát Then, đàn Tính hay nghề thủ công truyền thống hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, hiện nay người dân vẫn "chưa thể sống được bằng văn hóa" do thiếu cơ chế hỗ trợ bài bản. Đại biểu Đoàn Thị Lê An kiến nghị cần chuyển mạnh từ "bảo tồn tĩnh" sang "bảo tồn sống", đưa di sản vào dòng chảy của kinh tế sáng tạo và du lịch. Đồng thời, cần có chính sách đặc thù đãi ngộ nghệ nhân, coi họ là "chủ thể sáng tạo" thay vì chỉ là người giữ di sản thuần túy.

Theo đại biểu, nếu Nghị quyết được thiết kế linh hoạt, gắn chặt với hiệu quả đầu ra (như đóng góp vào GRDP, doanh thu du lịch) và tháo gỡ được những rào cản pháp lý đang trói chân các địa phương, đây sẽ là bước ngoặt lịch sử. Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở việc tăng chi mà không đổi mới cơ chế quản lý, chúng ta sẽ đối mặt với tình trạng "tăng chi nhưng không tăng hiệu quả". Đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh "đột phá trong chính sách văn hóa lần này cần bắt đầu từ việc thay đổi tư duy: không chỉ giữ gìn quá khứ, mà phải làm cho quá khứ trở thành giá trị của hiện tại và tương lai".

Tháo gỡ nút thắt pháp lý bảo tồn không nên là rào cản phát triển

Một vấn đề được đại biểu Trần Hồng Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng (ĐBQH tỉnh Cao Bằng) đưa ra là sự chồng chéo và cứng nhắc trong các quy định bảo tồn đang cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội. Dẫn chứng từ thực tế quản lý, đại biểu Trần Hồng Minh chỉ ra những bất cập trong việc thực thi Luật Di sản văn hóa. Nhiều công trình thuộc di sản đã xuống cấp nghiêm trọng và đã có thông báo hết thời gian sử dụng, nhưng việc cải tạo, sửa chữa lại vướng quy định phải phục dựng lại như cũ. Thực trạng này dẫn đến những tình huống trớ trêu trong thực tế vì vướng thủ tục.

Tại địa phương như Cao Bằng hay Đồng Nai, các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như đường cao tốc cũng đang gặp khó khăn khi đi ngang qua các khu vực di sản hoặc công viên địa chất. Đại biểu Trần Hồng Minh cho rằng, việc phải xin ý kiến các tổ chức quốc tế như UNESCO cho những điều chỉnh kỹ thuật nhỏ là bất hợp lý và gây chậm trễ cho tiến độ các dự án quốc gia. Đại biểu đề nghị cần có cơ chế thí điểm ngay trong Nghị quyết này để tháo gỡ các vướng mắc của Luật Di sản văn hóa vừa được thông qua năm 2024, tránh tình trạng “không dám ký” từ các cơ quan quản lý chuyên ngành khi đối mặt với thực tế công trình mục nát nhưng vẫn phải giữ nguyên trạng.

Thí điểm luật sư công cần bảo đảm bình đẳng và hiệu quả thực thi

Về Dự thảo Nghị quyết thực hiện thí điểm chế định luật sư công, các đại biểu cơ bản nhất trí nhưng lưu ý về cách thức triển khai, đây là một chế định mới lần đầu thực hiện với mục tiêu thu hút chuyên gia, nhà khoa học pháp lý và luật sư giỏi vào khu vực công, nhiều ý kiến được đưa ra nhằm hoàn thiện khung pháp lý, trong đó nhấn mạnh việc phải làm rõ phạm vi thực hiện, cơ chế tài chính và các quy định về thuê luật sư bên ngoài để đảm bảo tính hiệu quả, tránh lãng phí ngân sách.

Đại biểu Trần Hồng Minh ủng hộ chính sách này nhưng cảnh báo tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật để biến tướng hoạt động của các hội nhóm luật sư. Đại biểu cũng lưu ý trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng AI, cần xem xét tinh gọn lực lượng, tập trung vào chất lượng và sự bình đẳng trong xã hội thay vì tăng biên chế tại các cơ quan tư pháp. Đồng thời, đề xuất cơ quan soạn thảo nên cân nhắc lồng ghép chế định này vào khuôn khổ hỗ trợ pháp lý hiện có để đảm bảo tính thống nhất.