Bốn kiến nghị bảo đảm cạnh tranh, minh bạch trong đấu thầu

Bày tỏ sự đồng tình cao với dự thảo Luật và Báo cáo giải trình, tiếp thu của Bộ Tài chính, đại biểu Dương Mạc Kiên tập trung phân tích những điểm còn băn khoăn trong dự thảo mới, nhất là các quy định liên quan đến cạnh tranh, công khai thông tin và giám sát hoạt động đấu thầu.

Bảo đảm cạnh tranh công bằng ngay từ khâu hồ sơ mời thầu

Vấn đề đầu tiên được đại biểu Dương Mạc Kiên đề cập là việc bảo đảm cạnh tranh ngay từ khâu lập hồ sơ mời thầu. Theo đại biểu, những điều kiện đưa ra trong hồ sơ có thể quyết định nhà thầu nào được tham gia, nhà thầu nào bị loại ngay từ đầu.

Dự thảo trước quy định cấm hồ sơ mời thầu đưa ra các điều kiện “dẫn đến làm hạn chế sự tham gia của nhà thầu” hoặc “nhằm tạo lợi thế” cho một số nhà thầu. Tuy nhiên, dự thảo mới đã bỏ nội dung thứ nhất, chỉ giữ lại quy định cấm các điều kiện “nhằm tạo lợi thế”.

Đại biểu lo ngại, với cách sửa đổi này, một điều kiện dù trên thực tế khiến nhiều nhà thầu không thể tham gia vẫn có thể không bị coi là vi phạm nếu không chứng minh được mục đích tạo lợi thế cho một nhà thầu cụ thể. Trong khi đó, việc chứng minh mục đích của người đưa ra điều kiện là rất khó.

Báo cáo số 915/BC-BTC của Bộ Tài chính chưa giải trình lý do bỏ quy định trên. Đáng chú ý, khi đề cập đến việc nêu nhãn hiệu trong dự thảo nghị định, chính Báo cáo vẫn đặt ra yêu cầu “không hạn chế sự tham gia của nhà thầu”. Đại biểu đặt câu hỏi, nếu nghị định vẫn cần tiêu chí này thì vì sao lại bỏ khỏi Luật.

Bên cạnh đó, Điều 56 không cho phép nhà thầu kiến nghị về hồ sơ mời thầu trước thời điểm đóng thầu. Báo cáo giải trình cho rằng cơ chế làm rõ hồ sơ đã có thể thay thế, nhưng người trả lời yêu cầu làm rõ lại chính là bên lập và phê duyệt hồ sơ mời thầu. Theo đại biểu, nếu hồ sơ đặt ra yêu cầu về doanh thu, kinh nghiệm cao gấp nhiều lần quy mô gói thầu, phần lớn doanh nghiệp nhỏ tại địa phương có thể bị loại mà không có bên độc lập xem xét trước khi đóng thầu.

Từ những bất cập trên, đại biểu đề nghị tiếp tục bảo đảm cạnh tranh ngay từ khâu hồ sơ mời thầu, nhất là đối với các điều kiện có thể hạn chế sự tham gia của nhà thầu. Đồng thời, đại biểu bày tỏ lo ngại khi nhà thầu chưa có cơ chế kiến nghị và được xem xét độc lập trước thời điểm đóng thầu, dù những yêu cầu trong hồ sơ có thể khiến nhiều doanh nghiệp mất cơ hội tham gia ngay từ đầu.

Bỏ quy định bảo mật giá thiết bị y tế theo yêu cầu của nhà cung cấp

Góp ý về khoản 9 Điều 19, đại biểu Dương Mạc Kiên cho rằng cần làm rõ quy định về công khai kết quả đàm phán giá thiết bị y tế. Dự thảo mới bổ sung nội dung kết quả đàm phán giá thiết bị y tế “không phải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo yêu cầu của nhà cung cấp”. Tuy nhiên, ngay sau đó, điểm đ vẫn giao Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định việc công khai hoặc bảo mật thông tin.

Theo đại biểu, hai quy định này chưa thống nhất. Báo cáo số 915/BC-BTC mới giải trình về thẩm quyền của Bộ Y tế mà chưa làm rõ nội dung vừa bổ sung. Nếu nhà cung cấp đề nghị bảo mật, trong khi Bộ Y tế thấy cần công khai thì chưa rõ sẽ thực hiện theo quy định nào.

Cho rằng đây là vấn đề liên quan đến tiền ngân sách và quỹ bảo hiểm y tế của người dân, đại biểu đề nghị bỏ quy định cho phép bảo mật kết quả đàm phán giá theo yêu cầu của nhà cung cấp.

Việc bảo mật chỉ nên do Bộ Y tế quyết định khi công khai thông tin làm giảm hiệu quả đàm phán giá. Quyết định bảo mật phải có thời hạn, nêu rõ căn cứ và không áp dụng đối với cơ quan thanh tra, kiểm toán, cơ quan bảo hiểm xã hội.

Quy định giới hạn tổng khối lượng mua sắm theo hợp đồng của đơn vị khác

Đề cập đến việc mua hàng hóa theo kết quả đấu thầu của chủ đầu tư khác, đại biểu cho biết Báo cáo số 915/BC-BTC đã giải trình về quy định trong dự thảo nghị định, cho phép mua tiếp hàng hóa theo hợp đồng của chủ đầu tư khác với giới hạn dưới 130%, tính theo từng gói thầu.

Tuy nhiên, Báo cáo chưa làm rõ trường hợp nhiều chủ đầu tư cùng mua tiếp từ một hợp đồng gốc thì tổng khối lượng hàng hóa được mua mà không phải tổ chức cạnh tranh có bị giới hạn hay không. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại điểm h khoản 6 Điều 19 quy định: tổng khối lượng mua tiếp từ một hợp đồng, kể cả do nhiều chủ đầu tư áp dụng, không vượt giới hạn do Chính phủ quy định.

Riêng với hoạt động mua sắm của trạm y tế xã, đại biểu bày tỏ sự ủng hộ đối với nội dung giải trình cho phép các trạm y tế mua hàng hóa từ bất kỳ nhà cung cấp nào theo mức giá trúng thầu của bệnh viện. Theo đại biểu, cách làm này giúp giảm thời gian, thủ tục mua sắm, kịp thời đáp ứng nhu cầu thuốc men, vật tư y tế cho vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, việc lựa chọn nhà cung cấp theo cách này không thông qua cạnh tranh, trong khi quy định tại khoản 4 Điều 35 chưa thể hiện rõ nội dung như Báo cáo giải trình. Đại biểu đề nghị Luật quy định cụ thể các điều kiện mua sắm: hàng hóa phải cùng tiêu chuẩn kỹ thuật, giá từng hạng mục không vượt giá trúng thầu, hợp đồng được công khai trên Hệ thống.

Làm rõ quyền tiếp cận thông tin, giám sát của Mặt trận Tổ quốc

Vấn đề cuối cùng được đại biểu Dương Mạc Kiên đề cập là quyền tiếp cận thông tin để thực hiện giám sát hoạt động đấu thầu của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam.

Theo Báo cáo số 915/BC-BTC của Bộ Tài chính, các quy định tại khoản 5 Điều 45, khoản 7 Điều 46 và khoản 6 Điều 47 đã yêu cầu chủ đầu tư cung cấp thông tin, giải trình và trả lời kiến nghị của MTTQ.

Đại biểu đồng tình với cách giải thích này, song cho rằng câu chữ tại các khoản trên mới đề cập đến “cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền”, chưa thể hiện rõ quyền giám sát của tổ chức này. Trong khi đó, khoản 4 Điều 96 của dự thảo nghị định chỉ quy định việc sử dụng những thông tin đã công khai, tức là các thông tin mà người dân đều có thể tiếp cận.

Liên hệ thực tế tại các địa phương miền núi như Cao Bằng, đại biểu cho biết nhiều nhiệm vụ đầu tư, mua sắm đã được phân cấp cho cấp xã. Đây cũng là nơi rất cần sự giám sát của Nhân dân và cộng đồng.

Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin phục vụ giám sát, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 4 Điều 55 quy định Mặt trận Tổ quốc được yêu cầu cung cấp thông tin sau khi có kết quả lựa chọn nhà thầu, trừ bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh; chủ đầu tư phải trả lời kiến nghị trong thời hạn do Chính phủ quy định.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Dương Mạc Kiên nhấn mạnh, phân cấp mạnh phải đi đôi với minh bạch và cạnh tranh. Theo đại biểu, Luật Đấu thầu (sửa đổi) cần bảo đảm cạnh tranh ngay từ khâu hồ sơ mời thầu, không giao quyền quyết định bảo mật giá thiết bị y tế cho nhà cung cấp, đồng thời quy định rõ quyền tiếp cận thông tin để Mặt trận Tổ quốc, Nhân dân và cộng đồng thực hiện giám sát hoạt động đấu thầu một cách thực chất.