Trao quyền cho chủ đầu tư phải đi cùng "hàng rào” do Luật đặt ra

Phát biểu thảo luận về Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Dương Mạc Kiên, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng, ủng hộ chủ trương trao quyền mạnh hơn cho chủ đầu tư. Đồng thời, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần quy định các nguyên tắc kiểm soát tương ứng, nhất là đối với việc chỉ định thầu, tự thực hiện và lựa chọn nhà đầu tư thực hiện các dự án dịch vụ công tại địa phương.

Dẫn tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng pháp luật theo hướng quy định các vấn đề khung, nguyên tắc, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, đại biểu cho rằng dự thảo lần này trao rất nhiều quyền cho chủ đầu tư. Trong khi đó, nhiều nhiệm vụ đầu tư, mua sắm đã được phân cấp cho cấp xã. “Tôi ủng hộ trao quyền, nhưng đề nghị trao quyền phải đi cùng những hàng rào nguyên tắc do Quốc hội đặt trong luật”, đại biểu nêu.

Chỉ định thầu không thể “xóa” trách nhiệm chậm trễ

Theo đại biểu, căn cứ chỉ định thầu đối với gói thầu cần đáp ứng tiến độ, chất lượng, hiệu quả được kế thừa từ luật hiện hành, nhưng đây lại là yêu cầu chung của hầu hết các gói thầu. Dự thảo nghị định hướng dẫn đã liệt kê các trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, cuối danh sách lại có quy định mở cho “các gói thầu khác” với đúng tiêu chí chung đó, khiến việc liệt kê mất tác dụng.

Đại biểu nêu tình huống: chủ đầu tư chậm ở khâu chuẩn bị đầu tư, đến sát thời hạn giải ngân mới phát sinh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ. Khi đó có thể vẫn phải mua sắm kịp thời để bảo vệ lợi ích chung, “nhưng việc cho phép chỉ định thầu không được xóa trách nhiệm về sự chậm trễ trước đó”.

Từ đó, đại biểu đề nghị bỏ hoặc cụ thể hóa quy định mở nêu trên. Quyết định chỉ định thầu phải có hồ sơ giải trình và công khai lý do trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi ký hợp đồng. Luật cũng cần phân biệt rõ yêu cầu khẩn cấp khách quan với chậm trễ chủ quan để xử lý trách nhiệm.

Không để tự thực hiện trở thành hình thức

Đại biểu đồng tình với việc dự thảo chuyển các giới hạn định lượng về mua tiếp hàng hóa từ nhà thầu cũ sang nghị định, phù hợp tinh thần luật khung. Riêng với hình thức tự thực hiện, luật hiện hành cấm giao lại cho đơn vị khác phần công việc từ 10% giá trị hoặc trên 50 tỷ đồng. Quy định này không còn trong dự thảo luật, chưa có trong dự thảo nghị định, và Chính phủ cũng không được giao quy định chi tiết.

“Dự thảo chưa thể hiện rõ giới hạn giao việc ra ngoài và cơ chế kiểm chứng năng lực tự thực hiện, nên có nguy cơ đơn vị được giao chỉ giữ vai trò hình thức”, đại biểu nhấn mạnh. Đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc giới hạn phần việc giao ra ngoài và giao Chính phủ quy định mức cụ thể. Cơ quan soạn thảo cần bổ sung số liệu, căn cứ để giải trình.

Dự án dịch vụ công cần lựa chọn công khai, cạnh tranh

Về lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu dẫn nhóm dự án nước sạch, xử lý nước thải, chất thải rắn, nghĩa trang, bãi đỗ xe. Các dự án này không theo phương thức PPP và không thuộc diện phải đấu thầu theo Luật Đất đai, nhưng có nhiều nhà đầu tư quan tâm và gắn với quyền cung cấp dịch vụ trên địa bàn trong nhiều năm. Bộ Xây dựng đã phản ánh vấn đề này, song giải trình của cơ quan soạn thảo chưa làm rõ nhóm dự án được lựa chọn theo cơ chế nào và cơ quan nào chịu trách nhiệm khắc phục sự thiếu đồng bộ.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định: đối với dự án Nhà nước giao quyền khai thác hạ tầng hoặc cung cấp dịch vụ công có tính độc quyền mà pháp luật chuyên ngành chưa quy định cách lựa chọn, cơ quan có thẩm quyền phải công bố dự án và mời quan tâm; có từ hai nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu thì tổ chức đấu thầu; chỉ có một nhà đầu tư thì phải thẩm định năng lực, phương án giá dịch vụ và nghĩa vụ phục vụ.