Đề xuất thí điểm tạo quỹ đất sạch, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược tại khu kinh tế cửa khẩu

Đại biểu Đoàn Thị Lê An cho biết, các cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, Trà Lĩnh cùng với việc đầu tư tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang tạo cơ hội để Cao Bằng tăng cường kết nối giao thương với Trung Quốc và khu vực ASEAN. Tuy nhiên, địa hình chia cắt, quỹ đất bằng hạn chế, chi phí đầu tư hạ tầng cao, cùng những vướng mắc trong chuẩn bị đất đai và thủ tục đầu tư đang ảnh hưởng đến đến khả năng chuyển hóa lợi thế thành động lực phát triển. Trước thực tế đó, đại biểu đề xuất hai nội dung cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu hút và triển khai các dự án đầu tư tại khu kinh tế cửa khẩu

Một là, nghiên cứu cơ chế thí điểm tạo lập quỹ đất sạch tại khu kinh tế cửa khẩu

Về cơ chế đất đai và tạo lập quỹ đất sạch, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho biết, Điều 79 Luật Đất đai năm 2024 đã quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc thu hồi đất phải bảo đảm các căn cứ, điều kiện theo quy định của pháp luật và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Tuy nhiên, tại Cao Bằng, ở những khu vực thuận lợi để phát triển logistics, kho bãi, thương mại, đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp và đất ở thường nằm xen kẽ nhau. Theo tổng hợp của địa phương, thời gian chuẩn bị đối với một số dự án có thể kéo dài từ 1,5 đến 2 năm, trong khi các nhà đầu tư cần có mặt bằng sẵn sàng để triển khai dự án. Theo đại biểu, cần có cơ chế giúp địa phương chủ động hơn trong chuẩn bị quỹ đất, kịp thời đáp ứng nhu cầu và nắm bắt cơ hội đầu tư.

Từ đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ rà soát các quy định hiện hành, nghiên cứu trình Quốc hội cơ chế thí điểm tạo lập quỹ đất sạch tại một số khu chức năng ưu tiên trong khu kinh tế cửa khẩu, trên cơ sở quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 đã được phê duyệt. Việc xây dựng cơ chế thí điểm cần bảo đảm ba điều kiện cụ thể.

Trước hết, phải giới hạn rõ phạm vi áp dụng, trong đó ưu tiên các dự án hạ tầng logistics, kho bãi và những công trình có vai trò quan trọng; đồng thời xác định cụ thể căn cứ phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng.

Thứ hai, phải có danh mục dự án và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời xác định rõ nguồn vốn thực hiện. 

Thứ ba, công khai tiến độ khai thác quỹ đất, tăng cường giám sát việc sử dụng đất sau thu hồi và xác định rõ trách nhiệm đối với những trường hợp chậm triển khai, gây lãng phí.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý, quy hoạch phân khu không thay thế các điều kiện pháp lý về thu hồi đất. Việc tạo lập quỹ đất phải gắn với ổn định đời sống, bảo đảm sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới.

Hai là, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược phải dựa trên năng lực thực hiện và hiệu quả dự án

Về lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng các khu kinh tế cửa khẩu miền núi hiện rất cần những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, kinh nghiệm và khả năng tổ chức chuỗi dịch vụ để thực hiện các dự án. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao, thời gian thực hiện các thủ tục kéo dài đang làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Đại biểu dẫn quy định tại Điều 23 và Điều 28 Luật Đầu tư năm 2025 về các hình thức lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đầu tư đặc biệt. Theo đại biểu, cần rà soát, vận dụng đầy đủ các cơ chế đã được pháp luật quy định theo đúng phạm vi áp dụng, đồng thời xác định rõ những nội dung thực sự cần có chính sách bổ sung.

Trên cơ sở đó, đại biểu kiến nghị nghiên cứu cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với một số dự án hạ tầng logistics, kho bãi, thương mại có tác động lan tỏa lớn, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế cửa khẩu.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý không nên miễn đấu giá, đấu thầu chỉ dựa trên mức vốn đăng ký từ 500 tỷ đồng, bởi vốn đăng ký chưa đủ để chứng minh năng lực thực hiện cũng như hiệu quả của dự án. Nếu xây dựng cơ chế đặc thù trong lựa chọn nhà đầu tư chiến lược thì cần bảo đảm ba nguyên tắc.

Thứ nhất, phải xác định rõ danh mục và tiêu chí đối với các dự án ưu tiên.

Thứ hai, việc đánh giá nhà đầu tư cần dựa trên năng lực tài chính, kinh nghiệm thực hiện dự án, tiến độ giải ngân, khả năng kết nối nguồn hàng, tạo việc làm và mức độ đóng góp cho địa phương. 

Thứ ba, quá trình lựa chọn nhà đầu tư phải được công khai, đi đôi với giám sát việc thực hiện các cam kết và xử lý vi phạm. Trường hợp có nhiều nhà đầu tư cùng đáp ứng yêu cầu thì phải thực hiện lựa chọn cạnh tranh phù hợp.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu cơ chế đề xuất có nội dung khác với quy định của pháp luật hiện hành thì phải trình Quốc hội xem xét, đồng thời quy định rõ điều kiện áp dụng, nghĩa vụ tài chính về đất đai và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh việc nghiên cứu cơ chế đặc thù, đại biểu đề nghị Chính phủ trước mắt cần liên thông các thủ tục về đầu tư, đất đai và xây dựng; xác định rõ đầu mối, thời hạn giải quyết để rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Từ hai kiến nghị trên, đại biểu Đoàn Thị Lê An đề nghị Chính phủ sớm chỉ đạo tháo gỡ gỡ ngay vướng mắc thuộc thẩm quyền về tạo quỹ đất, thủ tục đầu tư và phát triển logistics cửa khẩu.

Đối với những vấn đề cần có chính sách riêng, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét cơ chế phù hợp với đặc thù các tỉnh miền núi, biên giới. Những nội dung cần khác luật hiện hành có thể thí điểm có thời hạn, có tiêu chí, giám sát và tổng kết.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An mong muốn các cơ chế, chính sách được hoàn thiện sẽ góp phần đưa mỗi cửa khẩu trở thành điểm kết nối thương mại, dịch vụ và sản xuất, mang lại việc làm, sinh kế cho nhân dân; qua đó gắn phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh và bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.