ĐBQH ĐOÀN THỊ LÊ AN PHÁT BIỂU TẠI HỘI TRƯỜNG DỰ THẢO LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TRỢ GIÚP PHÁP LÝ

Về bố trí kinh phí ngân sách nhà nước cho hoạt động trợ giúp pháp lý (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 5).

Đại biểu khẳng định quy định này tương đối phù hợp và khẳng định rõ trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm nguồn lực cho trợ giúp pháp lý; mở rộng căn cứ pháp lý điều chỉnh nguồn kinh phí, không chỉ bó hẹp trong Luật Ngân sách nhà nước mà còn liên thông với pháp luật về đầu tư công, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Có cơ chế ưu tiên cho địa phương chưa tự cân đối ngân sách. Tuy nhiên, quy định này vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: quy định còn mang tính “liệt kê hình thức”, thiếu cơ chế thực thi cụ thể, chưa làm rõ cơ chế phân bổ thực tế; chưa thiết lập cơ chế tài chính gắn với “kết quả đầu ra”, mang nặng tính cấp phát hành chính; quy định về hỗ trợ địa phương còn chung chung, không có tiêu chí xác định thế nào là “vụ việc phức tạp, điển hình” và không có cơ chế phân bổ minh bạch giữa các địa phương, dễ dẫn đến nguy cơ tuỳ nghi trong áp dụng, khó kiểm soát “lợi ích nhóm” trong phân bổ ngân sách.

Do vậy đại biểu đề nghị: Bổ sung cơ chế phân bổ ngân sách theo tiêu chí rõ ràng: theo số lượng người thuộc diện được trợ giúp pháp lý; theo mức độ khó khăn của địa bàn, theo số lượng và tính chất vụ việc. Có như vậy mới bảo đảm công bằng thực chất, không chỉ hình thức; Chuyển từ “cấp phát” sang “đặt hàng dịch vụ công”bằng cách: Nhà nước đặt hàng luật sư, tổ chức hành nghề luật; hoặc thanh toán theo vụ việc, chất lượng dịch vụ; cụ thể hóa tiêu chí “vụ việc phức tạp, điển hình” để tránh tùy tiện và tăng minh bạch, bằng cách: Quy định trong luật hoặc giao Chính phủ ban hành tiêu chí; gắn với các lĩnh vực nhạy cảm: oan sai, quyền con người, yếu thế; mở rộng nguồn lực ngoài ngân sách như thiết lập Quỹ trợ giúp pháp lý; khuyến khích xã hội hóa (miễn, giảm thuế; ghi nhận trách nhiệm xã hội nghề luật)

Về nội dung sửa đổi, bổ sung Điều 7" Người được trợ giúp pháp lý"

Đại biểu đánh giá cao việc sửa đổi nội dung này. Đây thực chất là tuyên ngôn về phạm vi bảo đảm quyền con người, quyền công dân của Nhà nước pháp quyền XHCN.Theo đại biểu: việc sửa đổi nội dung này, mở rộng là đúng định hướng. Việc sửa đổi đã mở rộng nhóm yếu thế theo hướng "đa chiều. Dự thảo đã bổ sung: Nhóm dễ bị tổn thương về xã hội (trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật);Nhóm yếu thế trong tư pháp hình sự (người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng dưới 18 tuổi); Nhóm yếu thế do rủi ro hiện đại (nạn nhân mua bán người, thiên tai, HIV). Tuy có tiến bộ, nhưng quy định này vẫn còn một số hạn chế đáng lưu ý, đó là: Thiếu tiêu chí “chuẩn hóa” – nguy cơ dàn trải chính sách. Thiếu nhóm “yếu thế trong nền kinh tế số” (điểm rất đáng lưu ý). Đó là: Những người bị xâm phạm dữ liệu cá nhân (Người bị lừa đảo trên không gian mạng; Người lao động trong nền tảng số.Do đó, cần bổ sung nhóm: “Người gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong môi trường số” và Quy định về người từ 16 - 18 tuổi còn “dàn trải, kỹ thuật hóa”. Nên thiết kế lại theo hướng "Người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng”.

Đại biểu đề nghị: Quy định chuyển từ "liệt kê” sang "thiết kế theo tiêu chuẩn":Kinh tế (nghèo, cận nghèo); Xã hội (yếu thế, dễ bị tổn thương);Tư pháp (bất lợi trong tố tụng); Bổ sung nhóm yếu thế mới trong kỷ nguyên số (Nạn nhân tội phạm công nghệ cao; Người bị xâm phạm dữ liệu cá nhân; Người lao động nền tảng).

Về nội dung sửa đổi, bổ sung Điều 24 "Tiêu chuẩn, điều kiện cấp thẻ của cộng tác viên trợ giúp pháp lý"

Đại biểu thấy rằng, việc mở rộng đối tượng được cấp thẻ là hợp lý.Đó là những người có kinh nghiệm pháp lý, giúp giảm tải cho hệ thống trợ giúp pháp lý chuyên trách. Tuy nhiên, quy định còn một số điểm chưa chặt chẽ và chưa đầy đủ. Đó là: thiếu tiêu chuẩn về năng lực chuyên môn thực chất; chưa có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng bắt buộc; thiếu cơ chế kiểm soát hoạt động của cộng tác viên.

Từ các phân tích trên, đại biểu đề nghị:Bổ sung tiêu chuẩn về năng lực chuyên môn để bảo đảm chất lượng dịch vụ pháp lý; thiết lập cơ chế đào tạo bắt buộc, nhất là bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng làm biệc với nhóm yếu thế; bổ sung cơ chế kiểm soát và trách nhiệm như quy định về việc đánh giá hàng năm, quy định tiếp nhận ý kiến phản hồi của người được trợ giúp.

Kết luận bài phát biểu, đại biểu Đoàn Thị Lê An kỳ vọng những sửa đổi này sẽ tạo bước đột phá trong công tác trợ giúp pháp lý, góp phần đảm bảo sự công bằng và tính nhân văn của hệ thống pháp luật nước nhà.