Đại biểu Quốc hội tỉnh đề nghị làm rõ quy định về tội phạm có tổ chức

Phát biểu góp ý xây dựng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đại biểu Sầm Minh Hồ, Phó Giám đốc Công an tỉnh bày tỏ sự đồng tình, thống nhất cao với các nội dung của dự thảo lần này, đã bám sát, thể chế hóa toàn diện quan điểm, chủ trương của Đảng. Từ thực tiễn công tác, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức. 

Bổ sung quy định để chủ động ngăn chặn nhóm tội phạm có tổ chức

Theo đại biểu, việc bổ sung quy định về nhóm tội phạm này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức. Loại tội phạm này nguy hiểm khác với trường hợp một cá nhân phạm tội hoặc nhiều người cùng thực hiện một tội phạm trong vụ việc cụ thể. Đặc điểm đáng chú ý không chỉ là hành vi phạm tội đã xảy ra, mà còn là sự hình thành và tồn tại của một cấu trúc tội phạm gồm người tổ chức, chỉ huy, thực hiện, hỗ trợ; các thành viên có sự phân công, phối hợp và duy trì hoạt động trong thời gian dài. Khi nhóm tội phạm đã hình thành, nhóm có thể tiếp tục thực hiện nhiều hành vi phạm tội, tuyển mộ thêm thành viên, mở rộng phạm vi hoạt động và sử dụng phương thức ngày càng tinh vi. Nếu chỉ xử lý từng hành vi sau khi hậu quả xảy ra thì chưa phản ánh đầy đủ tính nguy hiểm của cấu trúc tội phạm. Đại biểu cho rằng việc bổ sung Điều 310 thể hiện sự chuyển từ cách tiếp cận xử lý tội phạm đã xảy ra sang chủ động ngăn chặn việc hình thành, duy trì các nhóm tội phạm có tổ chức. Mục đích của việc bổ sung điều luật hoặc tăng hình phạt không chỉ là xử lý, mà còn để mọi người nhận diện, tự phòng ngừa và không vi phạm.

Mặt khác, quy định tại Điều 310 đặt ra trách nhiệm hình sự đối với hành vi thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, góp phần khắc phục khoảng trống trong xử lý hành vi này. Trường hợp nhóm được thành lập nhằm thực hiện tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nhưng chưa phải mọi thành viên đã thực hiện tội phạm cụ thể, nếu chờ tội phạm xảy ra mới xử lý thì sẽ mất cơ hội phòng ngừa sớm. Điều 310 tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước can thiệp sớm hơn trước nguy cơ tội phạm, dựa trên các dấu hiệu đã được xác định tại Điều 18. Đại biểu cho rằng nội dung này thể hiện tính chủ động của chính sách hình sự, phù hợp với phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Bộ Công an: “mục đích không phải là bắt nhiều, xử lắm mà quan trọng là làm thật tốt công tác phòng ngừa, không để tội phạm xảy ra”.

Đại biểu khẳng định, việc bổ sung quy định đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao, có tính xuyên quốc gia. Đại biểu đưa ra dẫn chứng cụ thể trong năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, Công an tỉnh Cao Bằng đã xác lập 7 chuyên án đấu tranh với tội phạm công nghệ cao, có tính xuyên quốc gia, sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để thành lập, duy trì, điều hành hoặc che giấu hoạt động tội phạm có tổ chức. Trong đó, một chuyên án làm rõ số tiền bị chiếm đoạt lên tới trên 2.300 tỷ đồng. Một chuyên án khác, đã khởi tố 14 đối tượng lừa dối hơn 40.000 khách hàng tại một số tỉnh, thành như Hà Nội, Thái Nguyên để bán thuốc nam giả danh lương y, chiếm đoạt trên 140 tỷ đồng. Theo đại biểu, đây là hai chuyên án điển hình cho thấy phương thức hoạt động của tội phạm trong môi trường số đã thay đổi: các đối tượng không cần gặp mặt vẫn có thể tuyển mộ, phân công, điều hành; phạm vi hoạt động vượt địa giới hành chính, lãnh thổ quốc gia. Vì vậy, việc bổ sung Điều 18 và Điều 310 giúp pháp luật hình sự có thêm công cụ nhận diện, xử lý các dạng tổ chức tội phạm mới, tăng cường phòng ngừa từ sớm, từ xa và đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm quy mô lớn, xuyên quốc gia, hoạt động trên không gian mạng.

Đề nghị làm rõ các dấu hiệu nhận diện

Để bảo đảm các quy định được áp dụng chính xác, đại biểu Sầm Minh Hồ đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ sự khác nhau giữa tội phạm có tổ chức với đồng phạm thông thường, tránh cách hiểu và vận dụng không thống nhất. Đồng thời, cần xác định rõ các dấu hiệu “có cơ cấu tổ chức chặt chẽ”, “có sự phân công, phối hợp hoạt động”. Đây là những dấu hiệu định tính, cần được giải thích, hướng dẫn áp dụng để tránh cùng một dạng hành vi nhưng được các cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá khác nhau.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tiêu chí “tồn tại trong một khoảng thời gian”. Tiêu chí này không nên được hiểu đơn thuần theo số ngày, tháng, năm mà cần xem xét tính ổn định, sự duy trì quan hệ tổ chức, phân công nhiệm vụ, chi trả kinh phí và các hoạt động chung của nhóm, như thực tiễn chuyên án 14 đối tượng giả danh lương y lừa đảo. Theo đại biểu, làm rõ các nội dung trên sẽ giúp áp dụng pháp luật chính xác, xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và không bỏ sót tội phạm.